حکمت فاطمی

حکمت فاطمی


1- حضرت فاطمه (س) و اهتمام به دین

2- حضرت فاطمه (س) و اُنس با قرآن

3- حضرت فاطمه (س) و نماز

4- حضرت فاطمه (س) و دعا

5- حضرت فاطمه (س) و رفتار اجتماعی

6- همسرداری از نگاه حضرت فاطمه (س)

7- حضرت فاطمه (س) و خانه داری

8- حضرت فاطمه (س) و تربیت فرزند

9- اهل بیت ازنگاه حضرت فاطمه (س)

10- حضرت علی (ع) از نگاه حضرت فاطمه (س)

11- عبادت حضرت فاطمه (س)

12- شیعه در نگاه حضرت فاطمه (س)

13- حضرت فاطمه (س) و فلسفه احکام

14- رفتار سیاسی حضرت فاطمه (س)

15- زن از نگاه حضرت فاطمه (س)

16- حضرت فاطمه (س) و معاد

17- حضرت فاطمه (س) و بهداشت

18- بعثت در نگاه حضرت فاطمه (س)

19- حضرت فاطمه (س) و ساده زیستی

20- فاطمه و پدر

21- حضرت فاطمه (س) و دفاع از امامت و امامان

22- حضرت فاطمه (س) و دفاع از پیامبر

23- حضرت فاطمه (س) و ارتباط با حور العین

24- حضرت فاطمه (س) و توحید

25- حضرت فاطمه (س) و دنیا

26- حضرت فاطمه (س) و معارف

27- حضرت فاطمه (س) و ازدواج

28- حضرت فاطمه (س) از نگاه فاطمه

29- غم فراق پیامبر

30- فاطمه و شفاعت

31- اشعار فاطمی ( اشعار منسوب به حضرت فاطمه زهرا (س))

32- خطبه ها و جملات طولانی

33- دعا

34- اذکار

35- مُصحَف فاطمه (س)


1- حضرت فاطمه (س) و اهتمام به دین

—————————————————— 

الف. راهنمایی به دین

«اَلحَمدُ لِلهِ الَّذی هَدانی اِلی دینِهِ»

«ستایش خدایی را که مرا به دین خودش هدایت فرمود»

حکمت نامه فاطمی، ص 366

 

در این جمله چند نکته است:

  1. گرایش انسان به دین خود نوعی هدایت است آن هم هدایت الهی.
  2. چنین هدایتی خود نعمت است، که نیاز به تشکر و سپاس دارد.
  3. سپاس از خدا به خاطر نعمت هدایت به دین.
  4. فاطمه زهرا سلام الله علیها هم دین را نعمت الهی میداند، و هم هدایت به دین را وآنگاه که خود را هدایت یافته به دین می شمارد و این هدایت را هم مرهون لطف و عنایت پروردگار به حساب می آورد بر آن میشود تا از خدا سپاس گوید و شکر او را به جا آورد.

 

ب. صیانت دین از مصیبت

«اَلّلهُمَّ لا تَجعَل مُصیبَتی فی دینی»

خداوندا ! مصیبتم را در دینم مگذار

حکمت نامه فاطمی، ص 374

 

مصائبی که بر زندگی انسان وارد می شود گوناگون واز راههای مختلف است : گاه ازطریق جسم انسان، گاه مال انسان و گاه عیال انسان وحتی آبروی انسان است و انسان دنیائی مصائب  این چنینی را به راحتی درک می کند و لذا گاهی در صدد دفع آن وگاه در صدد رفع آن بر میآید. اما دین انسان، که رکن اعظم زندگی انسان است و گاه همه هویت و گوهر انسان است چه بسا دچار مصیبت میشود و ده ها راهزن به او هجوم می آورند تا به دین او آسیببرسانند ؛ راهزنانی همچون شیطان، مظاهر کفر، نفاق و فساد ، غرایز، شهوات بی مهار و امثال آن. اینجاست که انسان مومن حساس می شود و آن را برای خود مصیبت بل مصیبت عظمی به شمار آورده و با همه ظرفیت های در اختیار (از جمله دعا به درگاه پروردگار) بر آن میشود تا از ورود مصیبت به دین ممانعت کند و سلامت و آسودگی دین خود را حفظ نماید.

 از این رو زهرای اطهر سلام الله علیها از خداوند متعال می خواهد تا دین او دچار مصیبت نگردد؛ چرا که هر موضوع دیگری قابل جبران است اما مصیبت و آسیب دین به آسانی قابل جبران نیست وبه همین خاطر  به خدا پناه می برد و در دعای خود از خداوند متعال می خواهد داد تا دینش از آسیب و اندوه در امان بماند.

 

 ج . اصلاح دین

«اَلّلهُمَّ اَصلِح لی دینی»

خدایا دین مرا اصلاح فرما 

حکمت نامه فاطمی، ص374

 

اگرچه ذات دین زلال، ناب و خالص است و از صلاح و شایستگی کامل برخوردار است، اما وقتی برای اجراء به زندگی انسان ورود پیدا میکند و به انواع خواسته ها، خواهش ها، غرائز، منافع دنیائی و نیز دشمنان دین که از هر طرف به زندگی مؤمن هجوم می آورند بر می خورد، دچار انحراف می شود و خیلی از چیزهایی که جزء دین است از زندگی برداشته میشود، و خیلی از بدعت ها، خرافه ها و انحرافات که جزء دین نیست ناخودآگاه وارد دین می شود و در نتیجه دین دچار ناخالصی می شود و آن صلاح و سداد خود را از دست می دهد. لذا انسان مؤمن و متدیّن باید مواظب باشد تا دین زلال، خالص و پاک او دچار انحراف و خرافه نگردد.

اینجاست که زهرای اطهر سلام الله علیها از خداوند متعال صلاح دین را طلب میکند و آن دین خالص و ناب را از خدا می خواهد تا در زندگی اش ماندگار بماند.

 

د. دین، صیانت امور زندگی

«اَللّهُمَّ اَصلِح لی دینِی الَّذی هُوَ عِصمَهُ اَمری»

خدایا ! دین مرا که مایه عصمت و صیانت امور زندگی است اصلاح فرما

حکمت نامه فاطمی، ص374

 

زندگی انسان در گذر خود دچار آسیب هایی از نوع مادی و معنوی می شود. آسیب های مالی و رفتاری از قبیل: ظلم، تعدی، طغیان غرائز، شهوات، خصائل رذیله نفسانی (مانند؛ حسادت، بخل، بدخواهی، عداوت، کینه توزی) و امثال آن. اگر دین بر زندگی انسان ها حاکم شود؛ چنین آسیب هایی بر زندگی انسان وارد نخواهد شد و امور زندگی از این خطرات مصون خواهد ماند. انسان متدیّن ظلم نمیکند، تعدی ندارد، طغیان شهوت و غریزه ندارد، خصائل مذمومه و رذیله ندارد، حتی فشار مالی و تنگناهای مالی او را از مدار درستکاری و صحت عمل خارج نمی کند، او را وادار به تعدی به اموال دیگران و تجاوز به حقوق دیگران نمی نماید. از این رو است که زهرای أطهر (س) دین را صیانت امور زندگی می شمارد.

 

ه. سلامت دین

«اَسئَلُکَ اللّهُمَّ … وَ رَزَقتَنِی السَّلامَهَ فی دینی»

خداوندا ! از تو می خواهم که سلامت در دین را روزی ام سازی 

حکمت نامه فاطمی، ص382

 

دین آدم مثل سایر شئون و امور زندگی ممکن است دچار آفت و آسیب گردد و حتی مانند جسم آدم ممکن است دچار بیماری، ضعف و نارسایی شود، پس دین نیاز به سلامت و عافیت دارد. شخص نباید خیال کند دین او سالم و رو به کمال است. نه، بلکه به عکس دین بیشتر از امور دیگر آسیب پذیر است و ممکن است راهزنانی به غارت دین بپردازند و آفت های درونی و بیرونی انسان، انحرافات و خرافه ها به دین حمله نموده و موریانه های نفوذی، دین را از درون تهی کنند. تا جایی که پس از مدتی متوجه می شود از دین او فقط ظاهر و نمائی باقی است و حقیقت و هویت واقعی ندارد. اینجا است که صدیقه طاهره (س) از خدا می خواهد تا دین او سالم بماند.

 

و. واگذاری دین به خدا

«اَللّهُمَّ اِنّی اَستَودِعُکَ دینی»

خدایا ! دینم را نزد تو امانت می گذارم (تا همواره نزد تو محفوظ و مصون بداند)

حکمت نامه فاطمی، ص392

 

انسان اشیاء گرانبهای خود را در جای امن نگه می دارد و اگر در محیط زندگی خود جای امن نداشته باشد به شخص امین مراجعه نموده و  شئ گرانبها را نزد او امانت می گذارد. زهرای اطهر سلام الله علیها دین خود را که برای او گرانبهاترین امر از امور زندگی است، در جائی امانت می گذارد که از هر گزندی در امان خواهد بود وآن مرکز امن جایی نیست جز «نزد خداوند متعال».

 

——————————————

2- حضرت فاطمه (س) و اُنس با قرآن

——————————————

 

الف. اعتقاد به همه اجزاء قرآن

«اَلحَمدُ لِلهِ الَّذی لَم یَجعَلنی جاهِداً لِشَیئٍی مِن کِتابِهِ»

سپاس خدایی را که مرا منکر چیزی از کتابش قرار نداده (و به همه مفاهیم و اجزاء کتابش قرآن ، باور و اعتقاد راسخ دارم)

حکمت نامه فاطمی، ص 366

 

این سخن ناظر به آیه شریفه «نُؤمنُ بِبَعضٍ وَ نَکفُرُ بِبَعض. سوره نساء آیه 150» است. قرآن کتابی است که باید به همۀ آیات و اجزاء آن باور داشت و به آن عمل نمود. اما عدهای بودند و هستند که برخی از آیات را باور داشتند و نسبت به برخی دیگر باور نداشتند. در واقع به جای آن که حقیقت مدار باشند، منفعت مدارند؛ هر کجا که به نفع مادی شان باشد می پذیرند و هر کجا که به ضرر خود ببینند رد میکنند و کفر می ورزند. و این آسیب بزرگی است در اجرای درست قرآن در زندگی و  جامعه. از این رو حضرت زهرای اطهر سلام الله علیها با توجه به چنین آسیبی به رفتار درست با قرآن اشاره میکند و می فرماید به همه اجزاء آیات و مفاد قرآن اعتقاد دارد و هیچ جزئی و آیه ای را انکار نمی نماید، آنگونه که برخی انکار نموده و می کنند.

 

ب. بهره گیری از قرآن

«وَ بِالقُرآنِ فَانفَعنی»

پروردگارا ! … و از قرآن بهره مندم ساز (تا از طریق قرآن نفع دنیا و آخرت ببرم)

حکمت نامه فاطمی، ص384

 

قرآن کتابی است که بی شک به انسان نفع و سود میرساند. اگر به قرآن عمل شود سود خواهد داشت، اگر تدبر و تفکر شود سود خواهد داشت، اگر تلاوت شود سود خواهند داشت، حتی اگر به قرآن نگاه شود باز هم منفعت خواهد داشت؛ یعنی قرآن موجود با برکت، پر منفعت و چشمه جاری است، که همواره از زلال آن می توان بهره جست. پس انسان در ارتباط با قرآن باید بهره گیرد، هیچ وقت و به هیچ عنوان نباید از آن غافل شود. این است که حضرت صدیقه کبری سلام الله علیها از خداوند، بهره گیری و سود بری  از قرآن را میطلبد.

  

ج. اقامه قرآن

«…َ اَن تَهَبَ لی یَقیناً وَ هَدیاً وَ نوراً وَ عِلماً وَ فَهماً حَتّی اُقیمَ کِتابَک»

(خدایا از تو می خواهم ) که به من یقین، هدایت، نور، علم و فهم عطا کنی تا کتاب و قرآن ات را اقامه کنم

حکمت نامه فاطمی، ص385

 

قرآن منشور زندگی است، خداوند آن را فرستاده تا بشر بر وفق مفاد آن در زندگی عمل کند تا به سعادت برسد. پس چنین کتابی نیاز به اقامه دارد. اقامه یعنی؛ اجرای دقیق آن در جای جای زندگی فردی، اجتماعی و حکومتی و هر کسی در رابطه با قرآن باید گام عملی بردارد و در اقامۀ آن از همه ظرفیت های در اختیار استفاده نماید و ظرفیت های آن عبارتند از: یقین، هدایت، نور، علم و فهم که حضرت زهرا سلام الله علیها از خدا می خواهد تا این ظرفیت ها را در اختیار او بگذارد تا بتواند اقامه کتاب خدا «قرآن» بنماید.

 

د. فضائل قرآن

«و معنا كِتابَ اللَّهِ النَّاطِقَ، وَ الْقُرْانَ الصَّادِقَ، وَ النُّورَ السَّاطِعَ، وَ الضِّیاءَ اللاَّمِعَ، بَیِّنَةً بَصائِرُهُ، مُنْكَشِفَةً سَرائِرُهُ، مُنْجَلِیَةً ظَواهِرُهُ، مُغْتَبَطَةً بِهِ اَشْیاعُهُ، قائِداً اِلَى الرِّضْوانِ اَتْباعَهُ، مُوَدٍّ اِلَى النَّجاةِ اسْتِماعُهُ، بِهِ تُنَالُ حُجَجُ اللَّهِ الْمُنَوَّرَهُ وَ عَزَائِمُهُ الْمُفَسَّرَهُ وَ مَحَارِمُهُ الْمُحَذَّرَهُ وَ بَیِّنَاتُهُ الْجَالِیَهُ وَ بَرَاهِینُهُ الْکَافِیَهُ وَ فَضَائِلُهُ الْمَنْدُوبَهُ وَ رُخَصُهُ الْمَوْهُوبَهُ وَ شَرَائِعُهُ الْمَکْتُوبَهُ »

«کتاب ناطق خدا با ما اهل بیت است، قرآن راسـتگو، نـور فـروزان و شـعاع درخشان، که بیان و استدلالهاى آن روشن، و اسرار و بـاطن آن آشـکار اسـت، ظاهر آن جلوه گر، و پیروان آن زبانزد جهانیانند پیروى قرآن انسان را به بهشت مى کشاند، سخن شنوى از آن به نجـات مـى انجامد، به وسیله قرآن به حجتهاى نورانى خدا، و به واجبات تفسیر شـده، و بـه محرمات نهى شده، و به استدلالهاى جلوه گر، و به براهین کامل هـدایتگر، و بـه فضائل پسندیده، و به مستحبات بخشـوده، و بـه قـوانین و آیـین واجـب شـده پروردگار، مى توان راه یافت».

 احتجاج، ص ۹۹

 

ه. سفارش به تلاوت قرآن

«اِجْلِسْ عِنْدَ رَأْسِي قُبَالَةَ وَجْهِي فَأَكْثِرْ مِنْ تِلاَوَةِ اَلْقُرْآنِ وَ اَلدُّعَاءِ فَإِنَّهَا سَاعَةٌ يَحْتَاجُ اَلْمَيِّتُ فِيهَا إِلَى أُنْسِ اَلْأَحْيَاءِ»

و کنار سرم، روبروی صورتم بنشین و قرآن و دعا بسار بخوان ؛ زیرا این لحظه ، لحظه ای است که در آن مُرده به اُنس گرفتن بازندگان ، نیاز دارد

حکمت نامه فاطمی، محمد ری شهری، ص 668

پیش از این اشاره شد قرآن کتابی است که باید به آن عمل کرد، تدبر نمود و فهمید و همچنین کتابی است که سفارش شد تلاوت شود و حتی به متن آن نگاه شود. حضرت زهرای اطهر سلام الله علیها در رابطه با قرآن نه تنها تدبر دارد و نه تنها در درک و فهم آن هم تلاش داشته و در عمل به قرآن گوی سبقت را از دیگران می رباید، حتی نسبت به تلاوت آن هم همت می گمارد و نه تنها در زمان حیات خود به تلاوت آن می پردازد، بل حتی سفارش می کند برای پس از فوت او کنار قبر او هم تلاوت صورت پذیرد؛ چرا که تلاوت نوعی ایجاد اُنس میکند و شخص مرده به چنین اُنسی نیاز دارد.

 

—————————————–

3- حضرت فاطمه (س)  و نماز

—————————————– 

الف. حکمت فریضه نماز

«فَرَضَ اللّه ُ الصَّلاةَ تَنزِیها مِنَ الکِبرِ»

حضرت فاطمه علیهاالسلام: «خداوند نماز را برای دوری از کبر واجب کرد»

بحار الأنوار، ج82 ، ص209 

 

انسان اگر به خود رها شود تکبر میکند و در کبریائی خدا دخالت نموده، جسارت کرده و به خدا طعنه می زند حتی اگر فرصت را مناسب و زمینه را آماده ببیند«اَنَّا رَ بّکم الأعلی» می گوید. چنین روح گستاخی در رابطه با خدا نیاز به خضوع، خشوع و تذلّل دارد، اینجاست که خداوند متعال انسان را از آن اوج افراط  پایین می کشد. و روح متعادل و جان منضبط در او تعبیه می نماید و در سایه تشریع فریضه «نماز» انسان را متعادل می سازد و بشر متکبر و خیره سر رام گردد و سر فروتنی در برابر مقام کبریائی و ملکوتی الله فرود آورد.

 

ب. اهتمام به وقت نماز

«اجلسـى عنـد راسى فاذا جاء وقت الصلوه فاقیمینى»

و بر بالینم بنشین، هرگاه وقت نماز شد مرا از خـواب بیدار کن

فرهنگ سخنان حضرت فاطمه، ص158

 

«الرَّجُلُ اُحَقُّ بِصَدْرِ دابَّتِهِ، وَ صَدْرِ فِراشِهِ، وَالصَّلاهِ فى مَنْزِلِهِ إلاَّ الاْمامَ یَجْتَمِعُ النّاسُ عَلَیْهِ»

«هر شخصى نسبت به مركب سوارى، و فرش منزل خود و برگزارى نماز در آن از دیگرى در أُلویّت است، مگر آن كه دیگرى امام جماعت باشد و مردم بخواهند با او نماز جماعت را إقامه نمایند».

 مجمع الزّوائد، ج8 ، ص108. مسند فاطمه،ص33 و 52

 

اولیاء حق به امر نماز فوق العاده اهتمام داشته و دارند و به وقت فضیلت آن هم عنایت ویژه دارند. علی الخصوص حضرت زهرا سلام الله علیها که نماز نور چشم اوست و در نماز احساس ویژه دارند و از محراب نماز او نور به آسمان عمود می شد و زمان بسیار طولانی در نماز صرف می نمودند و در برابر عظمت کبرائی خداوند به خضوع وخشوع می پرداختند. در واقع نماز، میقات عشق با پروردگار و مکالمه با محبوب است. بدیهی است که او انتظار بکشد و وقت دیدار و میقات پروردگار را پاس بدارد و خود و دیگران را در این پاسداری به کار گیرد. همواره تلاش نماید تا نماز خود را در اول وقت بخواند و هرگز و حتی برای یک بار هم آن را از دست ندهد.

 

ج. لباس ویژه نماز

«هو عنبر یسقط من اجنحه جبرئیل»

این عطر، مشکى است که از بال و پر جبرئیل فرو ریخته است

فرهنگ سخنان حضرت فاطمه، ص159

 

حضرت برای نماز لباس ویژه داشت چون برای ورود به نماز آدابی است از جمله؛ حضور معنوی،  آمادگی روحی، استعمال عطر، پوشش لباس خاص تا از این طریق یک نوع تهیأ و آمادگی در نماز گزار پدید آید و بتواند در مقام قرب و اتصال به پروردگار در سایه نماز، حَظ و بهره لازم معنوی را ببرد و به حکمت نماز که همان خضوع و خشوع در برابر پروردگار خویش است دست یابد و حضرت صدیقه کبری (س) تمام آداب نماز از جمله لباس ویژه را مراعات نموده و به آن مقید است.

 

———————————–

4- حضرت فاطمه (س)  و دعا

———————————–

 

الف. مستجاب الدعوه بودن

«وَاللّهِ یَابْنَ الْخَطّابِ لَوْلا أنّى أكْرَهُ أنْ یُصیبَ الْبَلاءُ مَنْ لا ذَنْبَ لَهُ، لَعَلِمْتَ أنّى سَأُقْسِمُ عَلَى اللّهِ ثُمَّ أجِدُهُ سَریعَ الاْجابَهِ»

حضرت به عمر بن خطّاب فرمود: سوگند به خداوند، اگر نمى ترسیدم كه عذاب الهى بر بى گناهى، نازل گردد; متوجّه مى شدى كه خدا را قسم مى دادم و نفرین مى كردم. و مى دیدى چگونه دعایم سریع مستجاب مى گردید

اصول كافى: ج1، ص460، بیت الأحزان: ص104

 

حضرت صدیقه طاهره از افراد مستجاب الدعوة است یعنی؛ کسی است که اگر به درگاه خداوند دست نیاز بلند کند و دعا نماید، دعایش مستجاب می شود. در جریان احتجاج با عمر بن خطاب به همین معنا اشاره دارد که هر گاه دست به آسمان بلند و دعا نماید، دعایش قطعاً مستجاب خواهد شد و آن میشود که باید بشود و لکن ممکن است در این واقعه افراد بی گناه آسیب ببینند به چنین دعایی اقدام نمیکند. حاصل آنکه حضرت با این سخن خود به مستجاب الدعوة بودن خود اشاره دارد.

 

ب. وقت دعا

«اِصْعَدْ عَلَى السَّطْحِ، فَإنْ رَأیْتَ نِصْفَ عَیْنِ الشَّمْسِ قَدْ تَدَلّى لِلْغُرُوبِ فَأعْلِمْنى حَتّى أدْعُو»

روز جمعه نزدیك غروب آفتاب به غلام خود مى فرمود: بالاى پشت بام برو، هر موقع نصف خورشید غروب كرد مرا خبر كن تا براى خود ـ و دیگران ـ دعا كنم

دلائل الإمامه: ص 71، س 16، معانى الأخبار: ص 399، ضمن ح 9

 

اگرچه انسان در هر وقتی می تواند دعا کند و نیاز خود را به درگاه خداوند متعال مطرح نماید، اما در عین حال اوقات خاصی برای وقت دعا منظور شده تا انسان داعی برای دریافت جواب در آن وقت خاص مراجعه نماید. فاطمه زهرا(س)  وقت غروب که نیمی از خورشید غایب شد را فرصت مناسبی برای دعا میداند، به همین جهت به کسی میگوید آن لحظه را مراقبت کند و به حضرت خبر دهد.

Leave a Comment